Co to jest trwały i zupełny rozpad pożycia małżeńskiego?

Odpowiedź eksperta
Zarówno doktryna prawnicza, jak i orzecznictwo sądów jednoznacznie wskazują, że „zupełny i trwały rozkład pożycia” (art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) nastąpi gdy ustały więzi fizyczne, duchowe i gospodarcze małżonków, choć przepisy nie definiują wprost jego znaczenia.

Najogólniej rzecz ujmując, uznaje się, że pożycie małżeńskie jest realizowane na trzech płaszczyznach. Pierwszą z nich jest sfera uczuciowa. Jest to więź emocjonalna między małżonkami, czyli miłość, zaufanie, wzajemne wsparcie. Druga to sfera fizyczna. Chodzi tutaj o relacje seksualne, intymne. Trzecią płaszczyzną jest sfera gospodarcza, czyli wspólnota ekonomiczna przejawiająca się w prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego.

Aby sąd mógł orzec rozwód, rozpad pożycia małżeńskiego musi mieć charakter zupełny, a zupełność rozpadu pożycia małżeńskiego polega na ustaniu między małżonkami więzi w tych trzech obszarach. Nadto rozkład pożycia musi być trwały, a trwałość rozkładu pożycia występuje wtedy, gdy można rozsądnie oczekiwać, że małżonkowie nie powrócą do wspólnego pożycia. Z reguły wymagane jest, by rozkład pożycia trwał już od dłuższego czasu. Czasami przyjmuje się, że tą granicą jest okres kilku miesięcy. Są jednak sytuacje, gdy rozkład będzie uznany za trwały mimo tego, że nie trwał zbyt długo. Zasadne jest stwierdzenie, że im więcej czasu upłynie od chwili, gdy nastąpił „zupełny rozkład pożycia”, tym bardziej maleją szanse na powrót małżonków do siebie; sąd ocenia tę kwestię przez pryzmat stażu związku małżeńskiego. Przesłanką, która to dodatkowo potwierdzi, jest wejście małżonków w nowe związki, a szczególnie takie, w których urodziły się dzieci.

Więzi duchowe odnoszą się do sfery emocjonalnej małżonków, ich miłości i wzajemnego przywiązania. Jest to z pewnością najistotniejsza przesłanka składająca się na stwierdzenie trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżonków, a sąd, ustalając istnienie rozkładu pożycia, każdorazowo jest zobowiązany do zbadania możliwości uratowania małżeństwa.

Utrzymywanie dobrych relacji przez małżonków po rozstaniu nie wpływa na ustalenie przez sąd braku ustania więzi duchowych, a powyższe znajduje potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Istnienie więzi gospodarczej między małżonkami oznacza prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Jednakże wspólne zamieszkiwanie w przypadku, gdy jest to konieczne i spowodowane trudnościami finansowymi, nie będzie stanowić dla sądu negatywnej przesłanki do orzeczenia rozwodu.